” کارِ رُمانِ امروز و ادبیاتِ معاصر، این است که خیر را به شر برساند، شر را به خیر و هیچ‌کدام اینها یک بُعدی نیستند حتمن پُشتِ خیر، شر است، حتمن پُشتِ شر، خیر است، حداقل از نگاهِ خودِ عاملش.

این واقعیّت از لحاظِ روان‌شناسی وجود دارد کسی که دارد کار شری می‌کند، خودش واقف به شر نیست، حداکثر ده درصد نه، بیست درصد واقف هستند که دارن شر می‌کنند. آن هم مزدوران، اگر که شخصیّت شما در رُان یک مزدور باشد، دستور می‌گیرد که برود خرابکاری کند، بکشد، او آگاه است و نه همه‌شان. وگرنه فض بگیرید فلان ارتشی که وفادار به ارتش است و وفدار به نظام است و می‌رود به دستور حاکم آدم می‌کشد، این که پُشتش خیر است، فکر می‌کند دارد به ملّت و دولت خدمت می‌کند، او اصلن فکر نمی‌کند که دارد شر می‌کند، بنابراین این انسان دارای دو ویژگی است. دو گانه است.

ادبیاتِ معاصر این شخصیّت را باید به جامعه‌اش بشناساند، دوست ما این کار را کرده، (عباس معروفی در سمفونی مُردگان) خود من خیلی علاقه‌مند به این هابیل و قایبل هستم، ولی مگر قابیل خواسته شر کند، مگر شیطان خواسته شر کند. شیطان که نخواسته بدی کند، شیطان از زور علاقه و عشقش به خداست که نمی‌خواهد دیگری ستایشگرِ خدا باشد، می‌خواهد خودش تک و تنها باشد. این معبود فقط برای او باشد، این صنم فقط برای خودش باشد، این معشوق فقط و فقط برای خودش باشد. این‌که خیلی خوب است، همه می‌خواهند همه‌ی چیزهای خوب برای خودشان باشد. شیطان هم همین‌طور است، قایبل هم همین‌طور … ” *

* از لابه‌لای حرف‌های منصور کوشان در نسل سوم داستان نویسی امروز، ص ۱۷۹ و ۱۸۰

+ حضور خلوت انس {روزنوشت‌های عباس معروفی}